اشتباه گمان كردند كه ازين همان قبّه يا قبة الارض است و لفظ ازين را نيز به صورت ارين يا قبة ارين تصحيف كردند . از همين‌جا كلمهء أرين به معناى محل اعتدال در اشياء در زبان عربى به كار رفت . « 1 » به نوشته سيد شريف جرجانى ارين محل اعتدال در اشياء است و نقطه‌اى است از كرهء زمين كه در آن ارتفاع دو قطب برابر است . نه شب از روز بلندتر مىشود و نه روز از شب و عرفا آن را به معناى مطلق محل اعتدال مىدانند . « 2 » محاسبهء طولها از نصف النهار أرين حتى پس از نفوذ مكتب يونانى به دوران مأمون عباسى كاملا از ميان نرفت . همدانى جغرافيادان و باستانشناس معروف عرب كه اصل وى از جنوب جزيرة العرب بود ، به قرن چهارم ق / دهم م در كتاب صفة جزيرة العرب طول شهرهاى معروف عربستان ، از جمله مكه و مدينه را از مبدأ مشرق يا نصف النهار أرين اندازه گرفته و گفته است كه منابع وى ، فزارى و هم‌عصر مشهورش حبش بن عبد الله مروزى بوده‌اند . « 3 » مكتب يا « نظام » سند هند بجز اصطلاح قبة الارض و أرين نظريات ديگرى را از راه روايات ايرانى با اضافات مختلف به قلمرو جغرافياى اسلامى وارد كرد . به گفتهء بيرونى ، بعضى از جغرافيادانان محل جزيرهء جمكوت « 4 » را بر درجهء 90 مشرق جزيرهء لنكا يعنى در انتهاى معموره ( مشرق ) مشخص كرده‌اند و گفته‌اند كه هندوان آن را ياماكوتى « 5 » ناميده‌اند ؛ امّا هرگز از آن ياد نمىكنند . از اين قرار جمكوت در مشرق ، مقابل « جزاير سعادت » يا « نيكبختان » يا « خالدات » بطلميوس در مغرب است . بيرونى جمكوت را همان گنگدز دانسته است ، قلعه‌اى افسانه‌اى كه به پندار روايات ايرانى ، كيكاوس يا جم آن را در اقصاى مشرق بر خط استوا بنياد كرده بود و فاصلهء آن در 180 درجهء شرقى جزاير خالدات و 90 درجه در مشرق قبهء أرين قرار داشت . در پايان قرن شانزدهم ميلادى در كتابى فارسى به نام جغرافياى اكبرى طورى وانمود شده كه گويى

--> ( 1 ) . تاريخ الادب الجغرافى العربى ؛ ص 81 و تاريخ نجوم اسلامى ؛ ص 190 . ( 2 ) . التعريفات ؛ ص 16 . ( 3 ) . Al'Hamadani ; Vol . 1 , p . 44 - 46 . ( 4 ) . Djamkut ( 5 ) . Yamakoti